مرتضى راوندى

20

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

حكمت عملى مكاتب فلسفى پس از ارسطو ، بيشتر به حكمت عملى توجه كرده‌اند . اپيكوريان و پيروان مكتب رواقى اهميّت دانش را در آن مىدانستند كه در عمل به كار آيد و معتقد بودند كه شناخت طبيعت سبب مىشود كه آدمى از خرافات و ترس بى جا ، رهايى يابد . علاوه بر اين ، اپيكوريان در فلسفهء نظرى ، طرفدار « ذيمقراطيس » بودند ؛ يعنى همهء اشياء و حتى روح را مركب از اجزا و ذرّات لا يتجزّى مىدانستند و خير محض را در لذت مىشمردند و بهترين و والاترين لذات را لذّتهاى معنوى مىدانستند . مذهب رواقى در قرن دوم ، در روم نفوذ يافت و حكمايى مانند سنكا ، اپيكتوس و ماركوس اورليوس به آن مكتب گرويدند . زنون فلسفه را منقسم به طبيعيّات و منطق و اخلاق مىدانست . منطق وى مبتنى بر ارغنون ارسطو بود ؛ يعنى به مجموعه آثار ارسطو در علم منطق توجه داشت و معتقد بود كه منطق جزو فلسفه نيست بلكه وسيله‌اى براى تحقيقات فلسفى است . اما مىگفت هر معرفتى بالمآل به ادراكات حواس باز مىگردد . نظريّه رواقيون در « طبيعيّات » اساسا مادى بود ، در نظر آنها هرچه حقيقت دارد مادّى است ، قوّه و ماده يا جان و جسم حقيقت واحد و با يكديگر مزج كلّى دارند و وجود يكى ، در تمامى وجود ديگرى سارى است . در اخلاق ، رواقيان فضيلت را مقصود بالّذات مىدانستند و معتقد بودند كه زندگى بايد سازگار با طبيعت و قوانين آن باشد و آزادى واقعى وقتى حاصل مىشود كه انسان شهوات و افكار ناحق را به دست فراموشى سپارد و در آزادگى و وارستگى اهتمام ورزد . در ميان مكاتب رواقى ، رواقيّون جديد مقام و موقعيّت خاصى دارند ، اين گروه در دورهء امپراتورى روم پديد آمدند و سنكا ، اپيكتتوس و ماركوس اورليوس ( امپراتور روم ) از ايشانند ، به نظر آنها فلسفه عبارت است از منطق ، طبيعيّات و اخلاق . و سعادت ، مقصد اعلاى زندگى است ، و خير اعلى « فضيلت » است . و فضيلت عبارت است از انطباق رفتار انسان با قانون طبيعت يا عقل كل ، و به عبارت ديگر انطباق ارادهء انسان با ارادهء خداوند . همچنان‌كه خير اعلى عبارت از فضيلت است ، شر هم عبارت از شهوت است و آنچه كه نه فضيلت است و نه شهوت مورد علاقه آدمى نيست . فلسفهء نوافلاطونى با اينكه اساس فلسفه نوافلاطونى بر تعاليم افلاطون و تا اندازه‌يى ارسطو و عقايد رواقيون استوار است از جهاتى چند ، اصالت و تازگى دارد : اين فلسفه مدافع عقايد دينى و فلسفى دنياى قديم در برابر آيين مسيحيّت